هر شنبه با ترجمه: قواعد نگارشی

این شنبه می‌خواهم از مبحث ترجمه کمی فاصله گرفته و روی موضوعی تمرکز کنم که تاثیر فراوانی بر روی کیفیت ترجمه دارد: قواعد نگارشی. تشابهات و تفاوت‌های زیادی بین قواعد نگارشی انگلیسی و فارسی وجود دارد که به هر کدام از این دو مقوله به تفکیک اشاره می‌کنم:

 

1. وجوه تشابه:

الف) بعد از نهاد جمله نباید از ویرگول (یا کاما) استفاده کرد.

این پژوهش، به رابطه بین استرس و افسردگی می‌پردازد.

این پژوهش به رابطه بین استرس و افسردگی می‌پردازد.

 

ب) بعد از عبارات قیدی که اول جمله می‌آیند، باید از ویرگول (یا کاما) استفاده کرد.

در این پژوهش رابطه بین استرس و افسردگی بررسی شده است.

در این پژوهش، رابطه بین استرس و افسردگی بررسی شده است.

 

ج) علایم نگارشی مانند ویرگول، نقطه، نقطه‌ویرگول، دونقطه، پرانتز بسته، گیومه بسته، علامت سوال، و علامت تعجب همیشه به کلمه قبل از خود می‌چسبند.

فناوری هایی همچون GPS، GSM ( سامانه جهانی ارتباطات همراه ) و بلوتوث

فناوری‌هایی همچون GPS ،GSM (سامانه جهانی ارتباطات همراه) و بلوتوث

 

د) علایم نگارشی مانند پرانتز باز و گیومه باز همیشه به کلمه بعد از خود می‌چسبندمثال فوق را ببینید.

 

ه) بدل فارسی باید بین دو ویرگول قرار داده شود. بدل واژه یا عبارتی است که برای توصیف واژه‌ای دیگر به کار رفته و حذف آن خللی در معنای جمله ایجاد نمی‌کند. 

 این تحقیق، که به روش توصیفی و کاربردی انجام گرفته است، نگرش مشتریان را نسبت به بانکهای دولتی و خصوصی موردسنجش قرار داده است.

در جمله فوق، عبارتِ «که به روش توصیفی و کاربردی انجام گرفته است» بدل است و باید بین دو ویرگول قرار گیرد.

شاید بد نباشد اینجا به نکته ترجمه‌ای ظریفی اشاره کنم که بسیاری از مترجم‌ها، حتی شاید برخی از انگلیسی‌زبان‌ها، از آن اطلاعی ندارند. در ترجمه بدل به انگلیسی، حتماً باید از واژه which و نه that استفاده کرد. دقت داشته باشید که در زبان انگلیسی تنها واژه which عبارت بدلی می‌سازد. برای درک تفاوت which و that در انگلیسی به مثال‌های زیر توجه کنید:

The rooms, which were painted green, are mine.

The rooms that were painted green are mine.

در جمله اول، تمام اتاق‌ها متعلق به من هستند و تمام اتاق‌ها نیز سبز رنگ شده‌اند. یعنی عبارتِ which were painted green بدلی برای توصیفِ the rooms است و حذف آن خللی به معنی جمله وارد نمی‌کند.

ولی در جمله دوم، تنها آن دسته اتاق‌هایی که سبز رنگ شده‌اند مالِ من هستند نه اتاق‌های سفید و آبی.

 بنابراین، ترجمه صحیح عبارت فوق بد��ن صورت خواهد بود:

This study, which is an applied and descriptive research, assessed the attitudes of customers towards public and private banks.

 

برای اینکه مطلب این هفته بیش از حد طولانی نشده و از حوصله شما همکاران عزیز خارج نباشد، تفاوت‌های نگارشی دو زبان فارسی و انگلیسی را هفته بعد خدمتتان تقدیم می‌کنم.

 

 

هر شنبه با ترجمه: شکل جمع و مفرد

این هفته مطلبی راجع به کاربرد اشتباه شکل جمع و مفرد برخی کلمات انگلیسی آماده کرده‌ام. همانطور که می‌دانید، در زبان انگلیسی، شکل مفرد و جمع برخی کلمات معنای کاملاً متفاوتی داشته و نمی‌توان آنها را به جای هم به کار برد. امروز به چند نمونه از این کلمات که اغلب در ترجمه‌ها به جای هم استفاده می‌شوند، اشاره کرده و شکل صحیح آنها را توضیح خواهم داد.

1. کلماتی که همواره به صورت جمع به کار می‌روند و شکل مفرد آنها معنای متفاوتی دارد: واژه‌هایی مانند goods (کالا)، customs (گمرک)، earnings (درآمد)، means (روش)، و funds (بودجه، منابع مالی) همیشه به s ختم می‌شوند ولی برخی فعل مفرد و بعضی فعل جمع می‌گیرند.

بنابراین، عباراتی مانند as a mean of, custom duties, loss of company earning, a good or service, public fund همگی اشتباه هستند.

 

2. کلماتی که همواره به شکل مفرد به کار می‌روند: واژه‌هایی مانند work (کار، فعالیت، تلاش)، research (پژوهش‌ها، تحقیقات)، equipment (تجهیزات)، information (اطلاعات)، software (نرم‌افزار، برنامه‌های کامپیوتری)، و vocabulary (واژگان) هیچ کدام s جمع نمی‌گیرند ولی ممکن است در فارسی معنای جمع داشته باشند. پس در ترجمه این کلمات از فارسی به انگلیسی و برعکس باید این قاعده را در نظر داشته باشیم. برای مثال، ترجمه «تجهیزات» به equipments، ترجمه عبارتِ previous research indicates that به «پژوهش پیشین نشان می‌دهد که...»، و ترجمه «کارهای زیادی صورت گرفته است» به many works have been done اشتباه است.

نکته‌ قابل ذکر درباره research این که شکل جمع این واژه (researches) نیز گاهی استفاده می‌شود، ولی شکل مفرد آن بسیار رایج‌تر است و اکثر اشتباه‌های همکاران در ترجمه این واژه ناشی از این تصور است که research را صرفاً مفرد و معادل «پژوهش» فارسی در نظر می‌گیرند. 

 

امیدوارم مطلب این هفته مورد توجه شما عزیزان قرار گرفته باشد. اگر نظری یا پیشنهادی دارید، حتماً در بخش «نظرات» مطرح فرمایید.

هر شنبه با ترجمه: اشتباه‌های رایج در ترجمه

این هفته می‌خواهم پا را فراتر از بررسی شکل درست و نادرست واژگان و اصلاحات در ترجمه گذاشته و برخی اشتباه‌های رایج بین مترجم‌های مبتدی، و حتی گاهی مجرب، را در این مقاله بیاورم.

 

1. ترجمه واژه‌به‌واژهترجمه تحت‌اللفظی کلمات و عبارات شاید رایج‌ترین اشتباه مترجم‌های تازه‌کار باشد. یک مترجم کارکشته باید متن مبدا را بخواند، درک و تفسیر کند، و سپس مطابق با قواعد دستوری و نگارشی متن مقصد، آن را ترجمه نماید. زبان‌های مختلف قواعد دستوری و نحوی متفاوتی دارند و انتخاب واژگان و عبارات در زبان مقصد باید طبق همان قواعد انجام شود. بهترین روش برای اجتناب از این اشتباه در ترجمه فارسی به انگلیسی استفاده از فرهنگ‌های لغات تک‌زبانه به خصوص Oxford Collocation's Dictionary است.

 

2. عدم رعایت سبک متن مبدا: یکی از مفاهیمی که به عنوان یک مترجم حرفه‌ای باید بدانید، سبک نگارشی متن مبدا (register) و لزوم رعایت آن در ترجمه است. بنابراین، اگر متن مبدا رسمی است، ترجمه شما نیز حتماً باید به زبان رسمی باشد و از کاربرد کلمات و اصطلاحات عامیانه در آن خودداری کنید. این اشتباه در ترجمه فارسی به انگلیسی بیشتر رخ می‌دهد. مثلاً، من در ارزیابی ترجمه‌ها بارها به کلماتی مانند thus و hence در نامه‌های کاملاً صمیمی و دوستانه برخورده‌ام که شکل رسمی کلماتی مانند so و therefore هستند. استفاده از اشکال اختصاری مانند I'm یا It's در متون رسمی نیز از همین دسته اشتباهات است.

 

3. ترجمه بدون توجه به کاربرد ترجمه: یکی از نظریات مهمی که در مطالعات ترجمه مطرح می‌شود، نظریه اسکوپوس (Skopos theory) است که توسط زبان‌شناس آلمانی، هانس ورمیر، مطرح شده است. طبق این نظریه، مترجم باید به کاربرد متن مبدا و مقصد توجه داشته باشد. برای مثال، ترجمه متون حقوقی و قراردادها باید بسیار دقیق باشد، ولی در ترجمه کتابی که عموم مردم را مخاطب قرار داده است، باید شرایط اجتماعی و فرهنگی، سطح سواد، و انتظارات مخاطب مقصد را لحاظ کرد. به عبارت دیگر، اگر هدف از ترجمه ارائه یک متن روان و قابل‌فهم باشد، مترجم باید متن را به گونه‌ای بازنویسی و ارائه کند که مناسب مخاطب زبان مقصد با سطح دانش و شرایط اجتماعی و فرهنگی خاص خود باشد. دستیابی به این هدف در ترجمه انگلیسی به فارسی عمدتاً نیازمند تفکیک جملات پیچیده‌تر و اعمال «تعدیلاتی» مانند استفاده از معادل‌های ساده‌تر و حتی گاهی حذف برخی واژگان و عبارات غیرقابل‌ترجمه است. بنابراین، ارتباط با کاربر و سوال درباره هدف از ترجمه یکی از مهم‌ترین کارهایی است که مترجم باید انجام دهد.

 

 

 

هر شنبه با ترجمه: تفاوت including و namely

سلام،

موضوع این هفته مسئله‌ای بسیار مهم و مشکل‌ساز برای مترجم‌هاست. بنابراین، تصمیم گرفتم با استفاده از مثال‌های موجود در اینترنت مطلبی نسبتاً کامل در این باره نوشته و این موضوع را تا حد امکان روشن کنم.

قاعده کلی استفاده از including و namely این است که:

اگر این واژگان شامل تنها چند نمونه از موارد بسیار دیگر باشد، می‌توانیم از کلماتی مانند .including, for instance, for example, such as, e.g استفاده کنیم. برای مثال:

All forms of precipitation, including drizzle, rain, snow, ice crystals, and hail, are produced as a result of the condensation of atmospheric moisture. (Britannica.com)

در این جمله، برف، باران، تگرگ، و غیره تنها چند نمونه از نزولات آسمانی هستند و بنابراین استفاده از including در اینجا صحیح است. در حالی که در جمله زیر:

There are three factors that can inhibit good communication, including poor listening skills, language barriers, and timing barriers. (cygnet.com)

استفاده از including اشتباه است، چرا که هر سه عامل در جمله آمده‌اند. در همین جمله، استفاده از including زمانی صحیح خواهد بود که بخواهیم تنها یک یا دو عامل از سه عامل ذکر شده را بیاوریم. برای مثال:

There are three factors that can inhibit good communication, including language barriers and timing barriers. (cygnet.com)

 

اما در جملاتی که تمامی موارد در جمله آورده می‌شوند، باید از واژه namely استفاده کرد. برای مثال:

Three students were mentioned, namely John, Sarah and Sylvia. (Longman Dictionary)

* نکته‌ بسیار مفیدی که درباره کاربرد .including, for example, such as, for instance, e.g و کلمات هم‌معنی اینها وجود دارد این است که نباید در انتهای لیست واژگان از .etc استفاده کرد، چرا که آن کلمات معنیِ «و غیره» را به صورت ضمنی در خود دارند و تنها بر چند نمونه (از موارد بسیار دیگر) دلالت می‌کنند. بنابراین، استفاده از .etc پس از این کلمات حشو و از لحاظ معنایی اشتباه خواهد بود.