چند مزیت مهم نرم‌افزار‌های مترجم‌یار

نویسنده: مصطفی سعیدنژاد، مدیر عامل و هم‌موسس شبکه مترجمین ایران

حتماً تا به حال نام نرم‌افزارهای مترجم‌یار یا همان CAT tools را شنیده‌اید. طبق نظرسنجی‌های انجام شده توسط دو سازمان معتبر elia و GALA در سال ۲۰۱۷، ۹۰٪ شرکتهای حوزه ترجمه و خدمات زبانی و ۷۷٪ مترجم‌ها در دنیا از این نرم‌افزارها استفاده می‌کنند. بر این اساس، استفاده از این نرم‌افزارها به عنوان روند جاری و متداول جهانی اجتناب ناپذیر است. اما متاسفانه، مترجم‌یارها هنوز در کشور ما مورد توجه و استفاده اکثر مترجمان قرار نگرفته‌اند. در ادامه، چند مزیت اصلی این نرم افزارها را به زبان ساده بیان می کنم:


۱- محیط و نمایش مناسب برای ترجمه


شاید همین یک ویژگی ساده و ابتداییِ مترجم‌یار‌ها برای مجاب کردن شما به استفاده کافی باشد. با این ویژگی، شما واحدهای ترجمه (یعنی جملات یا بخش‌هایی از آن‌ها) را به شکل دو ستونه و منظم مشاهده می‌کنید و ترجمه هر واحد را به راحتی در مقابل آن می‌نویسید. دیگر لازم نیست نرم افزار ورد و نرم‌افزار نمایش دهنده فایل مبدا را به سختی در یک مانیتور جا دهید و مکرراً اسکرول کنید. همچنین، همیشه با یک نگاه متوجه می شوید تا کجا ترجمه کرده‌اید. از طرف دیگر، مرور ترجمه و مطابقت دادن جملات مبدا و ترجمه آن‌ها هم به سادگی انجام می شود.


۲- از گنج پنهان خود محافظت کنید


ترجمه هر جمله انرژی و زمان قابل ملاحظه‌ای از شما می گیرد. با نرم افزار مترجم‌یار، هر جمله‌ای که ترجمه می‌کنید در «حافظه ترجمه» شما ذخیره می‌شود. بنابراین، هرگز نیازی به ترجمه مجدد همان جمله و دوباره‌کاری نخواهید داشت. بلکه، نرم‌افزار با مقایسه متن با واحدهایی که قبلاً ترجمه کرده‌اید، بلافاصله ترجمه را پیشنهاد می دهد و شما به سرعت به جمله بعدی می روید. لازم به ذکر است که نرم‌افزار به راحتی مواردی که نیاز به ترجمه ندارند مانند آدرس ایمیل را هم انتقال می دهد.


شاید فکر کنید احتمال تکرار یک جمله یا عبارت در ترجمه کم است، اما وقتی با مشتریان خاص و در حوزه‌‎هایی محدود کار می‌کنید، موارد تکراری زیاد خواهد بود. ضمناً، در برخی متون، تکرار در خود متن هم زیاد است. متون قراردادها، گزارش‌های سالیانه و فصلی، بروشورها، و دفترچه‌های راهنما از جمله متونی‌ هستند که دارای واحدهای ترجمه تکراری زیادی هستند.


پس هر جمله‌ای که ترجمه می‌کنید را می‌توانید در ترجمه‌های آتی هم مورد استفاده قرار دهید. بنابراین، واحدهای ترجمه‌ای که در حافظه ترجمه‌تان دارید، دارایی‌های ارزشمندی محسوب می‌شوند که باید در حفظشان کوشا باشید.


۳- یکپارچگی، چالشی بزرگ با راه‌حلی آسان


یکی از دغدغه‌های اصلی مشتریان و مترجمان حفظ یکدستی متن ترجمه شده است. در ترجمه سنتی، به علت وقفه در انجام پروژه، فاصله زمانی زیاد در سفارش‌های مشتری یا عدم دقت، ممکن است متون به صورت یکدست ترجمه نشوند. مثلاً، یک واژه در متن مبدا با چند معادل مختلف ترجمه شود، و یا معادل‌ها در اسناد مختلف یک مشتری متفاوت باشند. اما در ترجمه با استفاده از مترجم‌یار، نرم‌افزار با تحلیل هر واحد ترجمه و مقایسه آن با واژه‌نامه (Termbase) و حافظه ترجمه (Translation memory)، واژگان و عبارات مرتبط با آن واحد ترجمه را در پنجره‌های مربوطه نشان می دهد و مترجم با توجه به سابقه ترجمه‌های قبلی و واژه‌های تخصصی مشتری و زمینه، بهترین ترجمه را در کمترین زمان ممکن انجام می دهد.


۴- فرمتینگ، غولی که شاخش شکسته شد


شاید نپسندیم، اما ضرب المثل «عقل مردم به چشمشان است» حقیقت دارد. هر قدر هم که ترجمه ما از نظر اصول ترجمه و زبانشناختی خوب انجام شود، جای یک خروجی تمیز و مرتب پر نمی شود. استاندارد انجام ترجمه در جهان امروز، تحویل ترجمه دقیقاً در قالب و ساختار فایل مبدا است. به این معنی که جداول، شکل ها و نمودار ها باید با همان قالب فایل مبدا ترجمه و منتقل شوند. یکی از کارکردهای نرم‌افزارهای مترجم‌یار همین است. در این نرم‌افزارها، شما صرفاً با قرار دادن هر ترجمه در «تگ» خود، جایگاه آن را مشخص می‌کنید و نرم‌افزار مترجم‌یار خروجی را عیناً مطابق با فایل اصلی اما به زبان مقصد به شما می دهد. البته مترجم باید این خروجی را یک بار بازبینی و مرور نهایی کند.


تمامی موارد بالا به شما کمک می کند سرعت و کیفیت کارتان را افزایش دهید و با تمرکز بر هنر اصلی مترجم، یعنی برگرداندن متن از زبان مبدا به مقصد، درآمد خود را ارتقا دهید. لازم است بگویم، مترجمینی که بر این ابزارها تسلط دارند و توانایی ترجمه بالایی دارند به درآمد های بالای ۱۰ میلیون تومان در ماه نیز دست پیداکرده‌اند.

در صورتی که علاقمند هستید، نسخه آزمایشی 30 روزه SDL Trados 2017 قویترین نرم‌افزار مترجم‌یار جهان را به شکل رایگان دانلود و امتحان کنید، به این آدرس مراجعه نمایید: ‎


http://www.sdltrados.com/products/trados-studio/free-trial.html

هر شنبه با ترجمه: whether، اسامی مفرد و جمع، و سرنام‌ها

متاسفانه چند هفته گذشته به دلیل حجم کاری زیاد موفق به ارسال مطلب نشدم. امیدوارم بتوانم از این هفته وبلاگ را به صورت منظم به روزرسانی کنم و اشتباه‌های رایج در ترجمه و شکل صحیح ترجمه آنها را خدمتتان ارائه کنم. خب، مستقیم برویم سراغ نکات ترجمه این هفته:

 

۱. ترجمه whether «آیا... یا خیر» به فارسی و برعکس.

Accordingly, this study examined whether residents' (who might also be park visitors) attachment to a place (i.e. a national park) mediated the relationship between community attachment and engagement in participatory resource management.

بنابرين، در اين مقاله بررسي شد که آیا دلبستگي ساکنين (ممکن است مراجعه کنندگان به پارک باشند) به مکان (مثل يک پارک ملي) نقش واسطه را در ارتباط بين دلبستگي جامعه اجتماعي و تعامل در مديريت منابع مشارکتي شرکت در مديريت مشارکتي منابع بازي کرده است یا خیر؟

در ترجمه whether به این نکته توجه کنید که این واژه مفهوم «یا خیر» فارسی را در خود دارد و بنابراین در ترجمه به فارسی باید عبارت «یا خیر» در انتهای جمله بیاید و جمله به صورت سوالی نوشته شود.

برعکس این موضوع نیز صادق است. یعنی در ترجمه فارسی به انگلیسی، نیازی به آوردنِ or not در انتهای جمله نیست. پس:

هدف اين است که اين امر را مشخّص نماييم که آيا يک «گشت» (turn) در گفتمانِ او مشاهده مي‌شود يا خير.

The objective was to find whether a turn was present in Barack Obama’s discourse after his election as the US president or not

بنابراين سوال اول تحقيق به اين صورت مطرح شد که: «آيا جو سازماني بر آمادگي کارکنان در برابر تحول موثر است؟»

Therefore, the first research question is whether organizational climate affects employee preparedness in the face of change or not.

 


2. عدم ضرورت ترجمه اسم مفرد به مفرد و جمع به جمع

این اشتباهی است که خیلی از مترجم‌ها مرتکب می‌شوند. مترجم‌ها اکثر اوقات،‌ کلمات انگلیسی که با a/an می‌آیند را در فارسی با صفت شمارشی «یک» همراه می‌کنند، در حالی که واژه‌ای که با a/an آمده باشد، لزوماً به «یک» عدد از آن اسم اشاره نمی‌کند، بلکه دستور زبان انگلیسی ایجاب می‌کند که کلمه یا جمع بسته شود یا با حرف تعریف معین (the) یا نامعین (a/an) بیاید. برای مثال:

As a business grows, owners or managers find it necessary to revise the founding set of beliefs.

با رشد یک کسب و کار، مالکان يا مديران دریافتند که تجديدنظر در زيربناي اين باورها ضروري است.

با رشد کسب‌وکارها، مالکان يا مديران به این نتیجه می‌رسند که تجديدنظر در باورهای اولیه ضروري است.

در جمله فوق، با اینکه واژه business با حرف تعریف نامعین آمده است، ولی به یک کسب‌وکار خاص اشاره ندارد و منظور همه کسب‌وکارهاست. مثال ساده‌تر:

A dog is a smart animal.

سگ حیوان باهوشی است.

سگ‌ها حیوانات باهوشی هستند.

هر دو ترجمه بالا درست هستند. ولی ترجمه‌ای مانند «یک سگ حیوان باهوشی است.» اشتباه است. اینجا، A dog در واقع اسم جنس است و به تمام سگ‌ها اشاره دارد، نه یک سگ خاص.

 

3. آوردن معادل فارسی سرنام‌ها برای بار اول در متن

به این مثال توجه کنید:

The AD etiology is yet not properly known.

سبب‌شناسي AD هنوز به درستي شناخته شده نيست.

خواننده جمله فارسی مطمئناً در درک اینکه AD به چه چیزی اشاره دارد به مشکل برخواهد خورد. در حالی که خواننده انگلیسی ممکن است از این دو حرف واژه مورد نظر را به درستی حدس بزند. بنابراین، در ترجمه سرنام‌های انگلیسی به فارسی، حتماً باید برای بار اولی که در متن میایند، معادل فارسی‌شان را بیاوریم و سرنام را داخل پرانتز قرار دهیم. پس:

علت آلزایمر (AD) هنوز به درستي شناخته نشده است.

 

امیدوارم از مطلب این هفته استفاده کرده باشید. لطفاً اگر نظر، پیشنهاد،‌ یا درخواستی دارید، در بخش نظرات مطرح کنید.

 

 

 

هر شنبه با ترجمه: قواعد نگارشی 2

در تاریخ 25 آبان، مطلبی با عنوان «قواعد نگارشی» منتشر کردم و در آن وجوه تشابه نگارش در فارسی و انگلیسی را توضیح دادم. در مطلبِ این هفته، برخی تفاوت‌های نگارشی این دو زبان را مرور خواهیم کرد.

2. تفاوت‌های نگارشی:

الف) صفت‌های مرکب فارسی را با - به هم متصل نکنید. اگر چه این کار طبق کتاب‌های دستور زبان فارسی اشتباه محسوب نمی‌شود، ولی مشخصاً متاثر از زبان انگلیسی است و جلوه نازیبایی به متن فارسی می‌دهد. در این مواقع، بهتر است صفت را بدون - (با فاصله کامل یا نیم‌فاصله) تایپ کنیم.

به درخواست‌های دیرتر-از-موعد ترتیب اثر داده نخواهد شد.

به درخواست‌های دیرتر از موعد ترتیب اثر داده نخواهد شد.

 

راهبرد دو-گام-به-پیش و یک-گام-به-پس

راهبرد دوگام‌به‌پیش و یک‌گام‌به‌پس

 

ب) بدل، عبارت توضیحی، و جمله - یا عبارت - معترضه را هم در فارسی و هم در انگلیسی می‌توان با دو کاما یا دو خط تیره از بقیه جمله جدا کرد. با این تفاوت که در انگلیسی، اگر عبارت معترضه در انتهای جمله بیاید، خط تیره دوم حذف می‌شود، ولی در زبان فارسی، از آنجایی که فعل در انتهای جمله به کار می‌رود، عبارت معترضه اغلب در وسط جمله می‌آید.

Thousands of children have been left homeless—like the girl in this photograph.

این جمله در فارسی باید بگونه‌ای ترجمه شود که عبارت معترضه در وسط جمله بیاید. بنابراین:

هزاران کودک آواره شده‌اند - مانند دختری که در این تصویر می‌بینید.

هزاران کودک - مانند دختری که در این تصویر می‌بینید - آواره شده‌اند.

 

ج) نقل قول مستقیم در زبان انگلیسی بین دو کوتیشن‌مارک (quotation mark) قرار می‌گیرد، که در انگلیسی آمریکای شمالی به صورت " " و در سایر کشورهای انگلیسی‌زبان به صورت ' ' درج می‌شود. ولی در فارسی، برای این منظور باید از گیومه (guillemet) استفاده کرد که از زبان فرانسه به فارسی راه یافته است و به صورت «» درج می‌شود. نکته قابل‌توجه در اینجا اینکه برخلاف انگلیسی، اگر بخواهیم گیومه داخل گیومه باز کنیم نیز باید از همان علامت «» استفاده کنیم. برای مثال:

The government speaker said: "The president has 'prior obligations' and won't be attending the event tomorrow."

سخنگوی دولت گفت: «رئیس جمهور «تعهدات مهمتری» دارد و در مراسم فردا شرکت نخواهد کرد.» 

هر شنبه با ترجمه: قواعد نگارشی

این شنبه می‌خواهم از مبحث ترجمه کمی فاصله گرفته و روی موضوعی تمرکز کنم که تاثیر فراوانی بر روی کیفیت ترجمه دارد: قواعد نگارشی. تشابهات و تفاوت‌های زیادی بین قواعد نگارشی انگلیسی و فارسی وجود دارد که به هر کدام از این دو مقوله به تفکیک اشاره می‌کنم:

 

1. وجوه تشابه:

الف) بعد از نهاد جمله نباید از ویرگول (یا کاما) استفاده کرد.

این پژوهش، به رابطه بین استرس و افسردگی می‌پردازد.

این پژوهش به رابطه بین استرس و افسردگی می‌پردازد.

 

ب) بعد از عبارات قیدی که اول جمله می‌آیند، باید از ویرگول (یا کاما) استفاده کرد.

در این پژوهش رابطه بین استرس و افسردگی بررسی شده است.

در این پژوهش، رابطه بین استرس و افسردگی بررسی شده است.

 

ج) علایم نگارشی مانند ویرگول، نقطه، نقطه‌ویرگول، دونقطه، پرانتز بسته، گیومه بسته، علامت سوال، و علامت تعجب همیشه به کلمه قبل از خود می‌چسبند.

فناوری هایی همچون GPS، GSM ( سامانه جهانی ارتباطات همراه ) و بلوتوث

فناوری‌هایی همچون GPS ،GSM (سامانه جهانی ارتباطات همراه) و بلوتوث

 

د) علایم نگارشی مانند پرانتز باز و گیومه باز همیشه به کلمه بعد از خود می‌چسبندمثال فوق را ببینید.

 

ه) بدل فارسی باید بین دو ویرگول قرار داده شود. بدل واژه یا عبارتی است که برای توصیف واژه‌ای دیگر به کار رفته و حذف آن خللی در معنای جمله ایجاد نمی‌کند. 

 این تحقیق، که به روش توصیفی و کاربردی انجام گرفته است، نگرش مشتریان را نسبت به بانکهای دولتی و خصوصی موردسنجش قرار داده است.

در جمله فوق، عبارتِ «که به روش توصیفی و کاربردی انجام گرفته است» بدل است و باید بین دو ویرگول قرار گیرد.

شاید بد نباشد اینجا به نکته ترجمه‌ای ظریفی اشاره کنم که بسیاری از مترجم‌ها، حتی شاید برخی از انگلیسی‌زبان‌ها، از آن اطلاعی ندارند. در ترجمه بدل به انگلیسی، حتماً باید از واژه which و نه that استفاده کرد. دقت داشته باشید که در زبان انگلیسی تنها واژه which عبارت بدلی می‌سازد. برای درک تفاوت which و that در انگلیسی به مثال‌های زیر توجه کنید:

The rooms, which were painted green, are mine.

The rooms that were painted green are mine.

در جمله اول، تمام اتاق‌ها متعلق به من هستند و تمام اتاق‌ها نیز سبز رنگ شده‌اند. یعنی عبارتِ which were painted green بدلی برای توصیفِ the rooms است و حذف آن خللی به معنی جمله وارد نمی‌کند.

ولی در جمله دوم، تنها آن دسته اتاق‌هایی که سبز رنگ شده‌اند مالِ من هستند نه اتاق‌های سفید و آبی.

 بنابراین، ترجمه صحیح عبارت فوق بدین صورت خواهد بود:

This study, which is an applied and descriptive research, assessed the attitudes of customers towards public and private banks.

 

برای اینکه مطلب این هفته بیش از حد طولانی نشده و از حوصله شما همکاران عزیز خارج نباشد، تفاوت‌های نگارشی دو زبان فارسی و انگلیسی را هفته بعد خدمتتان تقدیم می‌کنم.