هر شنبه با ترجمه: قواعد نگارشی

این شنبه می‌خواهم از مبحث ترجمه کمی فاصله گرفته و روی موضوعی تمرکز کنم که تاثیر فراوانی بر روی کیفیت ترجمه دارد: قواعد نگارشی. تشابهات و تفاوت‌های زیادی بین قواعد نگارشی انگلیسی و فارسی وجود دارد که به هر کدام از این دو مقوله به تفکیک اشاره می‌کنم:

 

1. وجوه تشابه:

الف) بعد از نهاد جمله نباید از ویرگول (یا کاما) استفاده کرد.

این پژوهش، به رابطه بین استرس و افسردگی می‌پردازد.

این پژوهش به رابطه بین استرس و افسردگی می‌پردازد.

 

ب) بعد از عبارات قیدی که اول جمله می‌آیند، باید از ویرگول (یا کاما) استفاده کرد.

در این پژوهش رابطه بین استرس و افسردگی بررسی شده است.

در این پژوهش، رابطه بین استرس و افسردگی بررسی شده است.

 

ج) علایم نگارشی مانند ویرگول، نقطه، نقطه‌ویرگول، دونقطه، پرانتز بسته، گیومه بسته، علامت سوال، و علامت تعجب همیشه به کلمه قبل از خود می‌چسبند.

فناوری هایی همچون GPS، GSM ( سامانه جهانی ارتباطات همراه ) و بلوتوث

فناوری‌هایی همچون GPS ،GSM (سامانه جهانی ارتباطات همراه) و بلوتوث

 

د) علایم نگارشی مانند پرانتز باز و گیومه باز همیشه به کلمه بعد از خود می‌چسبندمثال فوق را ببینید.

 

ه) بدل فارسی باید بین دو ویرگول قرار داده شود. بدل واژه یا عبارتی است که برای توصیف واژه‌ای دیگر به کار رفته و حذف آن خللی در معنای جمله ایجاد نمی‌کند. 

 این تحقیق، که به روش توصیفی و کاربردی انجام گرفته است، نگرش مشتریان را نسبت به بانکهای دولتی و خصوصی موردسنجش قرار داده است.

در جمله فوق، عبارتِ «که به روش توصیفی و کاربردی انجام گرفته است» بدل است و باید بین دو ویرگول قرار گیرد.

شاید بد نباشد اینجا به نکته ترجمه‌ای ظریفی اشاره کنم که بسیاری از مترجم‌ها، حتی شاید برخی از انگلیسی‌زبان‌ها، از آن اطلاعی ندارند. در ترجمه بدل به انگلیسی، حتماً باید از واژه which و نه that استفاده کرد. دقت داشته باشید که در زبان انگلیسی تنها واژه which عبارت بدلی می‌سازد. برای درک تفاوت which و that در انگلیسی به مثال‌های زیر توجه کنید:

The rooms, which were painted green, are mine.

The rooms that were painted green are mine.

در جمله اول، تمام اتاق‌ها متعلق به من هستند و تمام اتاق‌ها نیز سبز رنگ شده‌اند. یعنی عبارتِ which were painted green بدلی برای توصیفِ the rooms است و حذف آن خللی به معنی جمله وارد نمی‌کند.

ولی در جمله دوم، تنها آن دسته اتاق‌هایی که سبز رنگ شده‌اند مالِ من هستند نه اتاق‌های سفید و آبی.

 بنابراین، ترجمه صحیح عبارت فوق بدین صورت خواهد بود:

This study, which is an applied and descriptive research, assessed the attitudes of customers towards public and private banks.

 

برای اینکه مطلب این هفته بیش از حد طولانی نشده و از حوصله شما همکاران عزیز خارج نباشد، تفاوت‌های نگارشی دو زبان فارسی و انگلیسی را هفته بعد خدمتتان تقدیم می‌کنم.

 

 

هر شنبه با ترجمه: شکل جمع و مفرد

این هفته مطلبی راجع به کاربرد اشتباه شکل جمع و مفرد برخی کلمات انگلیسی آماده کرده‌ام. همانطور که می‌دانید، در زبان انگلیسی، شکل مفرد و جمع برخی کلمات معنای کاملاً متفاوتی داشته و نمی‌توان آنها را به جای هم به کار برد. امروز به چند نمونه از این کلمات که اغلب در ترجمه‌ها به جای هم استفاده می‌شوند، اشاره کرده و شکل صحیح آنها را توضیح خواهم داد.

1. کلماتی که همواره به صورت جمع به کار می‌روند و شکل مفرد آنها معنای متفاوتی دارد: واژه‌هایی مانند goods (کالا)، customs (گمرک)، earnings (درآمد)، means (روش)، و funds (بودجه، منابع مالی) همیشه به s ختم می‌شوند ولی برخی فعل مفرد و بعضی فعل جمع می‌گیرند.

بنابراین، عباراتی مانند as a mean of, custom duties, loss of company earning, a good or service, public fund همگی اشتباه هستند.

 

2. کلماتی که همواره به شکل مفرد به کار می‌روند: واژه‌هایی مانند work (کار، فعالیت، تلاش)، research (پژوهش‌ها، تحقیقات)، equipment (تجهیزات)، information (اطلاعات)، software (نرم‌افزار، برنامه‌های کامپیوتری)، و vocabulary (واژگان) هیچ کدام s جمع نمی‌گیرند ولی ممکن است در فارسی معنای جمع داشته باشند. پس در ترجمه این کلمات از فارسی به انگلیسی و برعکس باید این قاعده را در نظر داشته باشیم. برای مثال، ترجمه «تجهیزات» به equipments، ترجمه عبارتِ previous research indicates that به «پژوهش پیشین نشان می‌دهد که...»، و ترجمه «کارهای زیادی صورت گرفته است» به many works have been done اشتباه است.

نکته‌ قابل ذکر درباره research این که شکل جمع این واژه (researches) نیز گاهی استفاده می‌شود، ولی شکل مفرد آن بسیار رایج‌تر است و اکثر اشتباه‌های همکاران در ترجمه این واژه ناشی از این تصور است که research را صرفاً مفرد و معادل «پژوهش» فارسی در نظر می‌گیرند. 

 

امیدوارم مطلب این هفته مورد توجه شما عزیزان قرار گرفته باشد. اگر نظری یا پیشنهادی دارید، حتماً در بخش «نظرات» مطرح فرمایید.

هر شنبه با ترجمه: اشتباه‌های رایج در ترجمه

این هفته می‌خواهم پا را فراتر از بررسی شکل درست و نادرست واژگان و اصلاحات در ترجمه گذاشته و برخی اشتباه‌های رایج بین مترجم‌های مبتدی، و حتی گاهی مجرب، را در این مقاله بیاورم.

 

1. ترجمه واژه‌به‌واژهترجمه تحت‌اللفظی کلمات و عبارات شاید رایج‌ترین اشتباه مترجم‌های تازه‌کار باشد. یک مترجم کارکشته باید متن مبدا را بخواند، درک و تفسیر کند، و سپس مطابق با قواعد دستوری و نگارشی متن مقصد، آن را ترجمه نماید. زبان‌های مختلف قواعد دستوری و نحوی متفاوتی دارند و انتخاب واژگان و عبارات در زبان مقصد باید طبق همان قواعد انجام شود. بهترین روش برای اجتناب از این اشتباه در ترجمه فارسی به انگلیسی استفاده از فرهنگ‌های لغات تک‌زبانه به خصوص Oxford Collocation's Dictionary است.

 

2. عدم رعایت سبک متن مبدا: یکی از مفاهیمی که به عنوان یک مترجم حرفه‌ای باید بدانید، سبک نگارشی متن مبدا (register) و لزوم رعایت آن در ترجمه است. بنابراین، اگر متن مبدا رسمی است، ترجمه شما نیز حتماً باید به زبان رسمی باشد و از کاربرد کلمات و اصطلاحات عامیانه در آن خودداری کنید. این اشتباه در ترجمه فارسی به انگلیسی بیشتر رخ می‌دهد. مثلاً، من در ارزیابی ترجمه‌ها بارها به کلماتی مانند thus و hence در نامه‌های کاملاً صمیمی و دوستانه برخورده‌ام که شکل رسمی کلماتی مانند so و therefore هستند. استفاده از اشکال اختصاری مانند I'm یا It's در متون رسمی نیز از همین دسته اشتباهات است.

 

3. ترجمه بدون توجه به کاربرد ترجمه: یکی از نظریات مهمی که در مطالعات ترجمه مطرح می‌شود، نظریه اسکوپوس (Skopos theory) است که توسط زبان‌شناس آلمانی، هانس ورمیر، مطرح شده است. طبق این نظریه، مترجم باید به کاربرد متن مبدا و مقصد توجه داشته باشد. برای مثال، ترجمه متون حقوقی و قراردادها باید بسیار دقیق باشد، ولی در ترجمه کتابی که عموم مردم را مخاطب قرار داده است، باید شرایط اجتماعی و فرهنگی، سطح سواد، و انتظارات مخاطب مقصد را لحاظ کرد. به عبارت دیگر، اگر هدف از ترجمه ارائه یک متن روان و قابل‌فهم باشد، مترجم باید متن را به گونه‌ای بازنویسی و ارائه کند که مناسب مخاطب زبان مقصد با سطح دانش و شرایط اجتماعی و فرهنگی خاص خود باشد. دستیابی به این هدف در ترجمه انگلیسی به فارسی عمدتاً نیازمند تفکیک جملات پیچیده‌تر و اعمال «تعدیلاتی» مانند استفاده از معادل‌های ساده‌تر و حتی گاهی حذف برخی واژگان و عبارات غیرقابل‌ترجمه است. بنابراین، ارتباط با کاربر و سوال درباره هدف از ترجمه یکی از مهم‌ترین کارهایی است که مترجم باید انجام دهد.

 

 

 

هر شنبه با ترجمه: ترجمه جملات بلند انگلیسی

امروز می‌خواهم مطلبی را در «هر شنبه با ترجمه» مطرح کنم که همه مترجم‌ها به آن واقف هستند، ولی بیشترشان در عمل رعایت نمی‌کنند: ترجمه جمله‌های طولانی انگلیسی به فارسی. قاعده کلی ترجمه این است که بین وفاداری به متن مبدا و رساندن مفهوم به صورت ساده و روان در زبان مقصد تعادل مناسبی برقرار باشد. البته بسته به نوع متن مبدا و استفاده‌ای که از ترجمه خواهد شد، کفه ترازو ممکن است به هر کدام از این دو هدف سنگینی کند. در ترجمه جمله‌های طولانی انگلیسی به فارسی، وفاداری همزمان به سبک نوشتار و محتوای کلام مولف اغلب کار ساده‌ای نیست، چرا که انگلیسی از زبان‌های SVO است که در آنها فعل در وسط جمله قرار دارد و ممکن است مفعول‌های متعددی به دنبال آن بیایند. در حالی که فارسی از زبان‌های SOV است که در آنها فعل در انتهای جمله می‌آید و ترجمه جملات مرکب انگلیسی با وفاداری کامل به سبک و قالب مولف اصلی منجر به تولید متنی در فارسی خواهد شد که افعال متعددی در انتهای جمله دارد. در این موارد، ارجح آن است که اولویت را مفهوم و محتوای متن مبدا قرار داده و صورت ظاهری جمله را کاملاً تغییر دهیم تا متن در عین انتقال معنا، برای خوانندگان ترجمه ساده و قابل‌فهم باشد. به مثالی در این رابطه توجه کنید:

Etsy itself has grappled with this issue of authenticity versus reproduction in its own battles over the definition of ‘handmade’ and the scales of manufacture it sanctions. So have many  makers themselves as  they  try  to  position  themselves sustainably  in  the marketplace by having a more commercial product line which may involve greater mechanical intervention, the employment of others to hand make their designs, or even the very basic technique of using moulds in the making process.

در اینجا، جمله دوم طولانی و پیچیده است و ارائه یک ترجمه روان از آن مستلزم شکستن آن به چند جمله در فارسی است.

ترجمه:

خود اتسی نیز در تلاش برای تعریف مفهوم «دست‌ساز» و زدن مهر تایید بر مقیاس‌های تولید قابل‌قبول با مسئله اصالت دربرابر بازتولید درگیر بوده است. این موضوع درخصوص بسیاری از استادکاران نیز صادق است که در تلاش برای یافتن جایگاه ثابت و پایدار خود در بازار متوسل به ساخت محصولات تجاری‌تر شده‌اند که فرایند تولیدشان شامل استفاده بیشتر از ابزارهای مکانیکی، استخدام دیگران برای ساخت طرح‌های آنان با دست، یا حتی تکنیک بسیار اولیه استفاده از قالب است.

همانطور که ملاحظه فرمودید، مترجم با تبدیل یک جمله انگلیسی به سه جمله، هم معنا را به خوبی منتقل کرده و هم متن ساده و روانی در فارسی ارائه کرده است.

حال اگر بخواهیم همین جمله را با همان ساختار انگلیسی به فارسی ترجمه کنیم، جمله‌ای مانند این خواهیم داشت:

این موضوع درخصوص بسیاری از استادکارانی که در تلاش برای یافتن جایگاه پایدار خود در بازار از طریق ساخت محصولات تجاری‌تری که فرایند تولیدشان شامل استفاده بیشتر از ابزارهای مکانیکی، استخدام دیگران برای ساخت طرح‌های آنان با دست، یا حتی تکنیک بسیار اولیه استفاده از قالب است، هستند، نیز صادق است.

این نوع جمله‌بندی شاید به نظر بسیاری از مترجم‌ها خنده‌دار بیاید یا حتی باور نکنند که عده‌ای اینطور ترجمه می‌کنند. ولی واقعیت این است که وفاداری بیش از حد به قالب و ساختار جملات مبدا بسیار رایج است که در خصوص جملات بلندتر فاجعه‌آفرین می‌شود. بنابراین، یادمان باشد که این یک «ترجمه بد» است و به هیچ عنوان نمی‌توان از آن با عنوان «ترجمه دقیق» دفاع کرد.