هر شنبه با ترجمه: whether، اسامی مفرد و جمع، و سرنام‌ها

شنبه، 11 دی 1395

متاسفانه چند هفته گذشته به دلیل حجم کاری زیاد موفق به ارسال مطلب نشدم. امیدوارم بتوانم از این هفته وبلاگ را به صورت منظم به روزرسانی کنم و اشتباه‌های رایج در ترجمه و شکل صحیح ترجمه آنها را خدمتتان ارائه کنم. خب، مستقیم برویم سراغ نکات ترجمه این هفته:

 

۱. ترجمه whether «آیا... یا خیر» به فارسی و برعکس.

Accordingly, this study examined whether residents' (who might also be park visitors) attachment to a place (i.e. a national park) mediated the relationship between community attachment and engagement in participatory resource management.

بنابرين، در اين مقاله بررسي شد که آیا دلبستگي ساکنين (ممکن است مراجعه کنندگان به پارک باشند) به مکان (مثل يک پارک ملي) نقش واسطه را در ارتباط بين دلبستگي جامعه اجتماعي و تعامل در مديريت منابع مشارکتي شرکت در مديريت مشارکتي منابع بازي کرده است یا خیر؟

در ترجمه whether به این نکته توجه کنید که این واژه مفهوم «یا خیر» فارسی را در خود دارد و بنابراین در ترجمه به فارسی باید عبارت «یا خیر» در انتهای جمله بیاید و جمله به صورت سوالی نوشته شود.

برعکس این موضوع نیز صادق است. یعنی در ترجمه فارسی به انگلیسی، نیازی به آوردنِ or not در انتهای جمله نیست. پس:

هدف اين است که اين امر را مشخّص نماييم که آيا يک «گشت» (turn) در گفتمانِ او مشاهده مي‌شود يا خير.

The objective was to find whether a turn was present in Barack Obama’s discourse after his election as the US president or not

بنابراين سوال اول تحقيق به اين صورت مطرح شد که: «آيا جو سازماني بر آمادگي کارکنان در برابر تحول موثر است؟»

Therefore, the first research question is whether organizational climate affects employee preparedness in the face of change or not.

 


2. عدم ضرورت ترجمه اسم مفرد به مفرد و جمع به جمع

این اشتباهی است که خیلی از مترجم‌ها مرتکب می‌شوند. مترجم‌ها اکثر اوقات،‌ کلمات انگلیسی که با a/an می‌آیند را در فارسی با صفت شمارشی «یک» همراه می‌کنند، در حالی که واژه‌ای که با a/an آمده باشد، لزوماً به «یک» عدد از آن اسم اشاره نمی‌کند، بلکه دستور زبان انگلیسی ایجاب می‌کند که کلمه یا جمع بسته شود یا با حرف تعریف معین (the) یا نامعین (a/an) بیاید. برای مثال:

As a business grows, owners or managers find it necessary to revise the founding set of beliefs.

با رشد یک کسب و کار، مالکان يا مديران دریافتند که تجديدنظر در زيربناي اين باورها ضروري است.

با رشد کسب‌وکارها، مالکان يا مديران به این نتیجه می‌رسند که تجديدنظر در باورهای اولیه ضروري است.

در جمله فوق، با اینکه واژه business با حرف تعریف نامعین آمده است، ولی به یک کسب‌وکار خاص اشاره ندارد و منظور همه کسب‌وکارهاست. مثال ساده‌تر:

A dog is a smart animal.

سگ حیوان باهوشی است.

سگ‌ها حیوانات باهوشی هستند.

هر دو ترجمه بالا درست هستند. ولی ترجمه‌ای مانند «یک سگ حیوان باهوشی است.» اشتباه است. اینجا، A dog در واقع اسم جنس است و به تمام سگ‌ها اشاره دارد، نه یک سگ خاص.

 

3. آوردن معادل فارسی سرنام‌ها برای بار اول در متن

به این مثال توجه کنید:

The AD etiology is yet not properly known.

سبب‌شناسي AD هنوز به درستي شناخته شده نيست.

خواننده جمله فارسی مطمئناً در درک اینکه AD به چه چیزی اشاره دارد به مشکل برخواهد خورد. در حالی که خواننده انگلیسی ممکن است از این دو حرف واژه مورد نظر را به درستی حدس بزند. بنابراین، در ترجمه سرنام‌های انگلیسی به فارسی، حتماً باید برای بار اولی که در متن میایند، معادل فارسی‌شان را بیاوریم و سرنام را داخل پرانتز قرار دهیم. پس:

علت آلزایمر (AD) هنوز به درستي شناخته نشده است.

 

امیدوارم از مطلب این هفته استفاده کرده باشید. لطفاً اگر نظر، پیشنهاد،‌ یا درخواستی دارید، در بخش نظرات مطرح کنید.

 

 

 

هر شنبه با ترجمه: قواعد نگارشی 2

شنبه، 6 آذر 1395

در تاریخ 25 آبان، مطلبی با عنوان «قواعد نگارشی» منتشر کردم و در آن وجوه تشابه نگارش در فارسی و انگلیسی را توضیح دادم. در مطلبِ این هفته، برخی تفاوت‌های نگارشی این دو زبان را مرور خواهیم کرد.

2. تفاوت‌های نگارشی:

الف) صفت‌های مرکب فارسی را با - به هم متصل نکنید. اگر چه این کار طبق کتاب‌های دستور زبان فارسی اشتباه محسوب نمی‌شود، ولی مشخصاً متاثر از زبان انگلیسی است و جلوه نازیبایی به متن فارسی می‌دهد. در این مواقع، بهتر است صفت را بدون - (با فاصله کامل یا نیم‌فاصله) تایپ کنیم.

به درخواست‌های دیرتر-از-موعد ترتیب اثر داده نخواهد شد.

به درخواست‌های دیرتر از موعد ترتیب اثر داده نخواهد شد.

 

راهبرد دو-گام-به-پیش و یک-گام-به-پس

راهبرد دوگام‌به‌پیش و یک‌گام‌به‌پس

 

ب) بدل، عبارت توضیحی، و جمله - یا عبارت - معترضه را هم در فارسی و هم در انگلیسی می‌توان با دو کاما یا دو خط تیره از بقیه جمله جدا کرد. با این تفاوت که در انگلیسی، اگر عبارت معترضه در انتهای جمله بیاید، خط تیره دوم حذف می‌شود، ولی در زبان فارسی، از آنجایی که فعل در انتهای جمله به کار می‌رود، عبارت معترضه اغلب در وسط جمله می‌آید.

Thousands of children have been left homeless—like the girl in this photograph.

این جمله در فارسی باید بگونه‌ای ترجمه شود که عبارت معترضه در وسط جمله بیاید. بنابراین:

هزاران کودک آواره شده‌اند - مانند دختری که در این تصویر می‌بینید.

هزاران کودک - مانند دختری که در این تصویر می‌بینید - آواره شده‌اند.

 

ج) نقل قول مستقیم در زبان انگلیسی بین دو کوتیشن‌مارک (quotation mark) قرار می‌گیرد، که در انگلیسی آمریکای شمالی به صورت " " و در سایر کشورهای انگلیسی‌زبان به صورت ' ' درج می‌شود. ولی در فارسی، برای این منظور باید از گیومه (guillemet) استفاده کرد که از زبان فرانسه به فارسی راه یافته است و به صورت «» درج می‌شود. نکته قابل‌توجه در اینجا اینکه برخلاف انگلیسی، اگر بخواهیم گیومه داخل گیومه باز کنیم نیز باید از همان علامت «» استفاده کنیم. برای مثال:

The government speaker said: "The president has 'prior obligations' and won't be attending the event tomorrow."

سخنگوی دولت گفت: «رئیس جمهور «تعهدات مهمتری» دارد و در مراسم فردا شرکت نخواهد کرد.» 

هر شنبه با ترجمه: شکل جمع و مفرد

شنبه، 8 آبان 1395

این هفته مطلبی راجع به کاربرد اشتباه شکل جمع و مفرد برخی کلمات انگلیسی آماده کرده‌ام. همانطور که می‌دانید، در زبان انگلیسی، شکل مفرد و جمع برخی کلمات معنای کاملاً متفاوتی داشته و نمی‌توان آنها را به جای هم به کار برد. امروز به چند نمونه از این کلمات که اغلب در ترجمه‌ها به جای هم استفاده می‌شوند، اشاره کرده و شکل صحیح آنها را توضیح خواهم داد.

1. کلماتی که همواره به صورت جمع به کار می‌روند و شکل مفرد آنها معنای متفاوتی دارد: واژه‌هایی مانند goods (کالا)، customs (گمرک)، earnings (درآمد)، means (روش)، و funds (بودجه، منابع مالی) همیشه به s ختم می‌شوند ولی برخی فعل مفرد و بعضی فعل جمع می‌گیرند.

بنابراین، عباراتی مانند as a mean of, custom duties, loss of company earning, a good or service, public fund همگی اشتباه هستند.

 

2. کلماتی که همواره به شکل مفرد به کار می‌روند: واژه‌هایی مانند work (کار، فعالیت، تلاش)، research (پژوهش‌ها، تحقیقات)، equipment (تجهیزات)، information (اطلاعات)، software (نرم‌افزار، برنامه‌های کامپیوتری)، و vocabulary (واژگان) هیچ کدام s جمع نمی‌گیرند ولی ممکن است در فارسی معنای جمع داشته باشند. پس در ترجمه این کلمات از فارسی به انگلیسی و برعکس باید این قاعده را در نظر داشته باشیم. برای مثال، ترجمه «تجهیزات» به equipments، ترجمه عبارتِ previous research indicates that به «پژوهش پیشین نشان می‌دهد که...»، و ترجمه «کارهای زیادی صورت گرفته است» به many works have been done اشتباه است.

نکته‌ قابل ذکر درباره research این که شکل جمع این واژه (researches) نیز گاهی استفاده می‌شود، ولی شکل مفرد آن بسیار رایج‌تر است و اکثر اشتباه‌های همکاران در ترجمه این واژه ناشی از این تصور است که research را صرفاً مفرد و معادل «پژوهش» فارسی در نظر می‌گیرند. 

 

امیدوارم مطلب این هفته مورد توجه شما عزیزان قرار گرفته باشد. اگر نظری یا پیشنهادی دارید، حتماً در بخش «نظرات» مطرح فرمایید.

هر شنبه با ترجمه: اشتباه‌های رایج در ترجمه

شنبه، 1 آبان 1395

این هفته می‌خواهم پا را فراتر از بررسی شکل درست و نادرست واژگان و اصلاحات در ترجمه گذاشته و برخی اشتباه‌های رایج بین مترجم‌های مبتدی، و حتی گاهی مجرب، را در این مقاله بیاورم.

 

1. ترجمه واژه‌به‌واژهترجمه تحت‌اللفظی کلمات و عبارات شاید رایج‌ترین اشتباه مترجم‌های تازه‌کار باشد. یک مترجم کارکشته باید متن مبدا را بخواند، درک و تفسیر کند، و سپس مطابق با قواعد دستوری و نگارشی متن مقصد، آن را ترجمه نماید. زبان‌های مختلف قواعد دستوری و نحوی متفاوتی دارند و انتخاب واژگان و عبارات در زبان مقصد باید طبق همان قواعد انجام شود. بهترین روش برای اجتناب از این اشتباه در ترجمه فارسی به انگلیسی استفاده از فرهنگ‌های لغات تک‌زبانه به خصوص Oxford Collocation's Dictionary است.

 

2. عدم رعایت سبک متن مبدا: یکی از مفاهیمی که به عنوان یک مترجم حرفه‌ای باید بدانید، سبک نگارشی متن مبدا (register) و لزوم رعایت آن در ترجمه است. بنابراین، اگر متن مبدا رسمی است، ترجمه شما نیز حتماً باید به زبان رسمی باشد و از کاربرد کلمات و اصطلاحات عامیانه در آن خودداری کنید. این اشتباه در ترجمه فارسی به انگلیسی بیشتر رخ می‌دهد. مثلاً، من در ارزیابی ترجمه‌ها بارها به کلماتی مانند thus و hence در نامه‌های کاملاً صمیمی و دوستانه برخورده‌ام که شکل رسمی کلماتی مانند so و therefore هستند. استفاده از اشکال اختصاری مانند I'm یا It's در متون رسمی نیز از همین دسته اشتباهات است.

 

3. ترجمه بدون توجه به کاربرد ترجمه: یکی از نظریات مهمی که در مطالعات ترجمه مطرح می‌شود، نظریه اسکوپوس (Skopos theory) است که توسط زبان‌شناس آلمانی، هانس ورمیر، مطرح شده است. طبق این نظریه، مترجم باید به کاربرد متن مبدا و مقصد توجه داشته باشد. برای مثال، ترجمه متون حقوقی و قراردادها باید بسیار دقیق باشد، ولی در ترجمه کتابی که عموم مردم را مخاطب قرار داده است، باید شرایط اجتماعی و فرهنگی، سطح سواد، و انتظارات مخاطب مقصد را لحاظ کرد. به عبارت دیگر، اگر هدف از ترجمه ارائه یک متن روان و قابل‌فهم باشد، مترجم باید متن را به گونه‌ای بازنویسی و ارائه کند که مناسب مخاطب زبان مقصد با سطح دانش و شرایط اجتماعی و فرهنگی خاص خود باشد. دستیابی به این هدف در ترجمه انگلیسی به فارسی عمدتاً نیازمند تفکیک جملات پیچیده‌تر و اعمال «تعدیلاتی» مانند استفاده از معادل‌های ساده‌تر و حتی گاهی حذف برخی واژگان و عبارات غیرقابل‌ترجمه است. بنابراین، ارتباط با کاربر و سوال درباره هدف از ترجمه یکی از مهم‌ترین کارهایی است که مترجم باید انجام دهد.

 

 

 

درباره وبلاگ

این وبلاگ در زمینه تخصصی ترجمه و مترجمی است و توسط شبکه مترجمین ایران راه اندازی شده است. 

نقل مطالب این وبلاگ با ذکر منبع  بلا مانع است. 


نشانی: تهران، خیابان فلسطین، خیابان دمشق، خیابان برادران مظفر، پلاک 130، واحد 8.

۸۸۸۰۸۳۱۴ - ۸۸۸۰۸۷۳۸ - ۸۸۸۵۲۹۶۳ - ۰۹۳۸۷۲۶۷۶۳۸